Dyrektor Instytutu Europy Środkowowschodniej w Lublinie

 

"Dyrektor Instytutu Europy Środkowowschodniej w Lublinie profesor Jerzy Kłoczowski tak akcentował znaczenie Rzeczypospolitej Obojga Narodów jako wyraziciela cywilizacji wolnościowej w tej części Europy: Podstawową cechą Rzeczypospolitej był jej antyabsolutystyczny charakter. On kształtował się nie tylko w opozycji do absolutyzmu Rosji, ale również absolutyzmu Habsburgów i na końcu Prus Hohenzollernów (…) Zdumiewający był zakres demokracji w tamtejszej Rzeczypospolitej. Była to oczywiście demokracja szlachecka. Obejmowała jednak przeszło milion ludzi. To było nie do pomyślenia w ówczesnej Europie. Nasza wolnościowa cywilizacja w XVIII wieku została zniszczona przez absolutyzm moskiewski, habsburski i pruski. To nie był upadek Polski czy nawet Rzeczypospolitej, ale upadek całej odrębnej cywilizacji Europy Środkowowschodniej. Wielka, a słabo dostrzegana przez historyków katastrofa tej części Europy (…) (z wywiadu prof. J. Kłoczowskiego udzielonego „Gazecie Wyborczej” z 29-30 maja 1998 r.)."

 Fragment książki Jerzego Roberta Nowaka: "Co Polska dała światu" Tom I 

 

"Te właśnie najpiękniejsze polskie tradycje powstańczo-wolnościowe starano się na różne sposoby pomniejszać, zniekształcać i podważać w dobie PRL-u. Jakże często starano się wówczas pokazywać polskie powstania jako wyraz nonsensownego „rzucania się”, „niepotrzebnego” zderzania się z Rosją, zamiast pójścia na „jedynie słuszną” drogę pełnego przystosowania do potężnego imperium rosyjskiego. Nurt tego typu myślenia zaczął dominować od pierwszych lat rządów komunistycznych w Polsce (vide książka Aleksandra Bocheńskiego „Dzieje głupoty w Polsce” czy wybielająca zdradzieckiego margrabiego Wielopolskiego książka Ksawerego Pruszyńskiego). Pomniejszaniu i dyskredytowaniu tradycji antyrosyjskich powstań narodowych towarzyszyło oczernianie obrazu ostatniego polskiego zrywu wolnościowego – Powstania Warszawskiego."

 

Fragment książki Jerzego Roberta Nowaka: "Co Polska dała światu" Tom I

 

 

123 lata

                "123 lata niewoli, niezwykle ciężkiej walki o „wybicie się na niepodległość” ukształtowały swoisty typ polskiego patriotyzmu, bezgranicznie związanego z ideami walki o wolność. Świetnie znający Polskę i Polaków dyrektor Instytutu Filologii Słowiańskiej na Uniwersytecie Rzymskim, doktor honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego Sante Graciotti stwierdził: Wraz z upływem czasu zrozumiałem coraz lepiej (…) także to, co tkwi głęboko w ludzkiej psychice, np. zdolność Polaków do poświęceń – aż do poniesienia najwyższej ofiary – życia (…) Tutaj (…) istnieje patriotyzm polski, w którym żyją jednak pewne wartości uniwersalne psychiki ludzkiej i kultury europejskiej. Ten patriotyzm wolnościowy jest w rzeczywistości ucieleśnieniem najpiękniejszych aspektów kultury europejskiej (por. szerzej: J.R. Nowak „Myśli o Polsce i Polakach”, Katowice 1994, s. 327-328)."

Fragment książki Jerzego Roberta Nowaka: "Co Polska dała światu" Tom I

Co Polska dała... Zachodowi

    "Mało kto dziś pamięta, jakże sympatyczną dla Polski i Polaków wypowiedź francuskiego korespondenta w Warszawie Berharda Margueritte’a z 24 września 1989 r. w wywiadzie dla „Wprost”. Margueritte stwierdził wówczas bez ogródek: Jeśli mamy odnaleźć tę europejską duszę, to muszę stwierdzić: Polska nam – Zachodowi – dużo dała... Ciągle się mówi o pomocy Zachodu dla Polski, o paczkach, o darach itd., ale niewielu ma świadomość tego, że to, co materialnie Zachód, w tym i Francja, dał w ostatnich latach Polsce, jest to nieporównywalnie mniej ważne od tego, co Polska dała Francji i Zachodowi właśnie w tym okresie. To, co działo się w Polsce w roku 1980 1981 – powstanie i działalność „Solidarności” – pokazało, że są wartości, dla których warto walczyć, że w każdej sytuacji wszystko pozostaje możliwe, że te kulturowe wartości istnieją. Moim zdaniem, sytuacja w Europie wygląda tak: z jednej strony ogromny kryzys gospodarczy, cywilizacyjny, a z drugiej – na Zachodzie – kryzys duchowy i moralny. Tam też, przy pokonywaniu go, bardzo dużo możemy się od Polaków nauczyć (...). Zawsze mówię, że w gruncie rzeczy – materializm dnia codziennego jest dużo gorszy od materializmu dialektycznego. ...W każdym razie dla duszy człowieka. Tu w Polsce materializm dialektyczny obowiązywał jako doktryna (a może jeszcze obowiązuje, nie wiem...), z którą ludzie musieli walczyć, bronić się przed nią, przez co duchowo uzbroili się i są ludźmi „żyjącymi”, duchowo bogatszymi. We Francji zaś dlatego, że panuje pewien dobrobyt, że istnieje „cywilizacja materialna”, ludzie stracili tę żywotność duchową. Wydaje mi się, że jest to dużo gorsze niż sytuacja w Polsce (...) w gruncie rzeczy ciągle jesteśmy dłużni wobec Polaków, bo przypominają oni nam ciągle, że są i inne wartości niż tylko gospodarcze i materialne." 

 Fragment książki Jerzego Roberta Nowaka: "Co Polska dała światu" Tom I